Diagnostyka zatkanych kanałów łzowych u dzieci


Spis treści


Diagnostyka zatkanych (niedrożnych) kanałów łzowych u dzieci

Uporczywe łzawienie spowodowane nieprawidłowościami w drogach łzowych stanowią ok. 3% wszystkich dolegliwości okulistycznych i ok. 6% dolegliwości występujących u noworodków i niemowląt. Początkowym niepokojącym objawem jest po prostu łzawienie połączone ze spływaniem łez po policzku bądź koniecznością wycierania oka, jednak w wyniku powikłań może dojść do nadkażenia. W konsekwencji wydzielania się śluzowo-ropnej wydzieliny lub nawet do obrzęku i zaczerwienienia wewnętrznego kącika oka lub powieki.

Natężenie łzawienia pomaga w określeniu jego przyczyny

Badanie pacjenta zgłaszającego nadmierne łzawienie powinno być poprzedzone dokładnym wywiadem, uwzględniającym natężenie objawów i czas ich trwania. Lekarz okulista musi przede wszystkim wykluczyć występowanie łzawienia odruchowego. Stosuje się między innymi skalę Munka, stopniującą natężenie objawów:

Stopień:

  • 0 – oznacza brak łzawienia,
  • 1 – łzawienie wymagające otarcia oczu mniej niż 2 razy dziennie,
  • 2 – łzawienie wymagające otarcia oczu 2-4 razy dziennie,
  • 3 – łzawienie wymagające otarcia oczu 5-10 razy dziennie,
  • 4 – łzawienie wymagające otarcia oczu więcej niż 10 razy dziennie,
  • 5 – stałe łzawienie.

Jeśli wykluczone jest łzawienie jako reakcja na czynniki środowiska, można założyć, że przyczyna dolegliwości zlokalizowana jest w drogach łzowych.

Najczęstsze przyczyny zatkania kanalików łzowych

Przyczyny niedrożności dróg łzowych możemy podzielić na wrodzone lub nabyte. U małych dzieci najczęściej występują te pierwsze, ale precyzyjna diagnostyka musi być wdrożona, by prawidłowo dobrać leczenie.

Występująca u osób dorosłych nabyta niedrożność przewodu nosowo-łzowego może występować w postaci:

  • pierwotnej, kiedy to przewlekły stan zapalny powoduje powstawania zwłóknień, które częściowo lub całkowicie zatykają kanalik;
  • wtórnej, która także może być wynikiem przewlekłego stanu zapalnego, układowych chorób zapalnych, urazów miejscowych, przewlekłych stanów zapalnych zatok, urazów twarzoczaszki bądź zabiegów chirurgicznych w obrębie zatok przynosowych. Również podawanie niektórych leków stosowanych miejscowo w leczeniu jaskry oraz chemioterapia w leczeniu chorób nowotworowych może prowadzić do rozwoju niedrożności dróg łzowych.

W tym artykule zajmujemy się przede wszystkim wrodzoną niedrożnością przewodów łzowych, powodującą zatkanie kanałów łzowych u niemowląt.

Metody diagnostyczne wykorzystywane do oceny stanu kanałów łzowych

Właściwa diagnostyka dolegliwości obejmuje pełne badanie okulistyczne poszerzone o ocenę dróg odprowadzających łzy. Do wykonywanych badań należą: test kanalikowy, testy barwne z fluoresceiną, wziernikowanie dróg łzowych, dakriocystografia i dakrioscyntygrafia oraz mikroendoskopia dróg łzowych. Oprócz diagnostyki okulistycznej, konieczne może być też przeprowadzenie diagnostyki laryngologicznej, obejmującej endoskopię jamy nosa, badanie tomograficzne i rezonans magnetyczny.

Sondowanie i płukanie dróg łzowych to najprostszy stosowany test, ale powinien on być wykonywany przez doświadczonego okulistę, gdyż jest testem subiektywnym. O występowaniu zwężeń świadczy bowiem opór spotykany przy przesuwaniu sondy przez kanaliki do woreczka łzowego. Sondowanie wykonane u niemowląt w przypadku niedrożności spowodowanej zamknięciem zastawek przewodu nosowo-łzowego przez tzw. zastawkę Hasnera często pozwala na uzyskanie efektu terapeutycznego.

Testy z podaniem barwnika fluorescencyjnego są bardziej obiektywne. Test Jonesa I polega na podaniu roztworu fluoresceiny do worka spojówkowego, a następnie obserwacji wycieku z kanału nosowo-łzowego. Test ten pozwala odróżnić częściową niedrożność kanalików łzowych u niemowląt od patologicznej nadmiernej produkcji łez.

Test Jonesa II należy wykonać zaraz po pierwszym teście. W znieczuleniu miejscowym wypłukuje się resztki fluoresceiny, a następnie podaje się sól fizjologiczną za pomocą strzykawki. Wypłynięcie roztworu podbarwionego fluoresceiną wskazuje na częściową niedrożność przewodów nosowo-łzowych. Wypłynięcie płynu bezbarwnego może świadczyć o częściowej niedrożności w górnej części dróg łzowych, albo o niewydolności pompy łzowej.

Cystografia dróg łzowych polega na wprowadzeniu kontrastu do dróg łzowych i wykonaniu zdjęć RTG, zaś scyntygrafia polega na znakowaniu łez substancją emitującą promieniowanie i ocenie ich przepływu przez drogi łzowe.

Mikroendoskopia pozwala na wizualizację dróg łzowych od wewnątrz oraz równoczesne leczenie laserem. Jest to obecnie najnowocześniejsza metoda postępowania w niedrożności dróg łzowych. Po zabiegu zwykle stosuje się silikonowe rurki, które są umieszczane w drogach łzowych. Zapobiegają one bliznowaceniu dróg łzowych. Czasowo mogą ograniczać spływanie łez przez drogi łzowe, dając złudny efekt zatkania kanalików. Po zabiegu zwykle raz w miesiącu wykonuje się przepłukiwanie dróg łzowych do czasu usunięcia rurek. Rurki utrzymuje się ok. 6 miesięcy.

Znaczenie diagnostyki w postępowaniu terapeutycznym

Analiza budowy anatomicznej dróg łzowych pacjenta połączona z wynikami badań dodatkowych umożliwia precyzyjne określenie miejsca niedrożności i pomaga w wyborze najlepszej metody leczenia.